ରାବଣ ପୋଡ଼ି ହେଉଛି ଅଧର୍ମ ଉପରେ ଧର୍ମର, ଅସତ୍ୟ ଉପରେ ସତ୍ୟର ଏବଂ ଅହଂକାର ଉପରେ ନମ୍ରତାର ବିଜୟର ପ୍ରତୀକ। କିନ୍ତୁ ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ, ପ୍ରତିବର୍ଷ ଆମେ ରାବଣର ପ୍ରତିକୃତି ଦହନ କରୁଛୁ, ହେଲେ ଆମ ଭିତରେ ଥିବା ଅହଂକାର, ଲୋଭ, ହିଂସା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟକୁ ଦହନ କରିବାରେ କେତେ ସଫଳ ହେଉଛୁ? ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ଆଜିର ସମାଜ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ।
ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପରମ୍ପରାରେ ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ମହତ୍ତ୍ୱ ରହିଛି। ପ୍ରଭୁ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରାବଣର ବଧ କେବଳ ଏକ ପୌରାଣିକ ଘଟଣା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବ ସମାଜକୁ ଏକ ଚିରନ୍ତନ ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରେ—ଅନ୍ୟାୟ ଯେତେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେଉନା କାହିଁକି, ଶେଷରେ ନ୍ୟାୟର ବିଜୟ ନିଶ୍ଚିତ। ରାବଣ ଜଣେ ମହାଜ୍ଞାନୀ, ଶିବଭକ୍ତ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅହଂକାର, ଅନ୍ୟର ଅଧିକାର ପ୍ରତି ଅସମ୍ମାନ ଏବଂ ଅଧର୍ମର ପଥ ତାଙ୍କର ପତନର କାରଣ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ କେବଳ ଜ୍ଞାନ, ଶକ୍ତି ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ମଣିଷକୁ ମହାନ କରେନାହିଁ; ତାହାର ଚରିତ୍ର, ବିବେକ ଓ କର୍ମ ହିଁ ତାକୁ ମହାନ କରିଥାଏ।
ଆଜି ଆମ ସମାଜ ଶିକ୍ଷା, ବିଜ୍ଞାନ, ପ୍ରଯୁକ୍ତି ଓ ଆର୍ଥିକ ବିକାଶ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅନେକ ଅଗ୍ରଗତି କରିଛି। ମଣିଷ ଚନ୍ଦ୍ରରେ ପହଞ୍ଚିଛି, ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ବିଶ୍ୱକୁ ନିଜ ହାତମୁଠାରେ ରଖିଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଆଧୁନିକତା ମଧ୍ୟରେ ମଣିଷର ମାନବିକତା କେତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଛି, ତାହା ଆତ୍ମସମୀକ୍ଷାର ବିଷୟ।
ସମାଜରେ ନାରୀ ନିର୍ଯାତନା, ଦୁର୍ନୀତି, ନିଶାସେବନ, ଜାତିଗତ ଭେଦଭାବ, ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ, ବୃଦ୍ଧ ପିତାମାତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅବହେଳା ଏବଂ ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧର ଅବକ୍ଷୟ ଭଳି ସମସ୍ୟା ଆଜି ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ଏସବୁ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସମାନତା ବିରୋଧରେ ଲଢ଼ିବା ହିଁ ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ପ୍ରକୃତ ସାମାଜିକ ବାର୍ତ୍ତା ହେବା ଉଚିତ।
ଯେଉଁ ସମାଜରେ ନାରୀକୁ ସମ୍ମାନ ମିଳେନାହିଁ, ଯେଉଁଠି ଗରିବ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରେ, ଯେଉଁଠି ଅନ୍ୟାୟ ଦେଖି ଲୋକେ ନିରବ ରହନ୍ତି, ସେଠାରେ କେବଳ ରାବଣ ପୋଡ଼ି କରିଦେଲେ ସମାଜର ଦୋଷ ଦୂର ହୋଇଯାଏ ନାହିଁ। ପ୍ରକୃତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆସିବ ଆମ ଚିନ୍ତାଧାରା, ଆଚରଣ ଓ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱବୋଧରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଦ୍ୱାରା।
ରାବଣର ଦଶମୁଣ୍ଡକୁ ମଣିଷର ଦଶଟି ଦୁର୍ଗୁଣର ପ୍ରତୀକ ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ବୁଝାଯାଇପାରେ। କାମ, କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ, ମୋହ, ମଦ, ମାତ୍ସର୍ଯ୍ୟ, ଅହଂକାର, ଈର୍ଷା, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଅସତ୍ୟ ଭଳି ଦୁର୍ଗୁଣ ମଣିଷର ବିବେକକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ। ଏହି ଦୁର୍ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଜୀବନରୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଆମେ ସଂକଳ୍ପ ନେଲେ ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାର୍ଥକ ହୋଇପାରିବ।
ପରିବାରରେ ପ୍ରେମ, ସମାଜରେ ଭାଇଚାରା, ରାଜନୀତିରେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା, ପ୍ରଶାସନରେ ଉତ୍ତରଦାୟିତ୍ୱ ଏବଂ ଜନଜୀବନରେ ସତ୍ୟନିଷ୍ଠା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ହିଁ ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ପ୍ରକୃତ ସାର୍ଥକତା। ଧର୍ମର ଅର୍ଥ କେବଳ ପୂଜାପାଠ ଓ ଉତ୍ସବ ପାଳନ ନୁହେଁ; ଧର୍ମର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ହେଉଛି ସତ୍ୟ, ନ୍ୟାୟ, କରୁଣା ଓ ମାନବିକତାର ପଥରେ ଚାଲିବା।
ରାବଣ ପୋଡ଼ି ଭଳି ପାରମ୍ପରିକ ଉତ୍ସବ କେବଳ ମନୋରଞ୍ଜନ କିମ୍ବା ଆତସବାଜିରେ ସୀମିତ ନ ରହୁ। ଏହାକୁ ସାମାଜିକ ସଚେତନତା, ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା, ନାରୀ ସମ୍ମାନ, ଶିଶୁ ସୁରକ୍ଷା ଓ ନିଶାମୁକ୍ତ ସମାଜ ଗଠନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ କରାଯାଇପାରିବ।
ଏଥିପାଇଁ ପୂଜା କମିଟି, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂଗଠନ, ଯୁବଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସାମାଜିକ କର୍ମୀମାନେ ଆଗେଇ ଆସିବା ଆବଶ୍ୟକ। ରାବଣ ପୋଡ଼ି ଅବସରରେ ସମାଜରୁ ଗୋଟିଏ ଗୋଟିଏ କୁପ୍ରଥା ଦୂର କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନିଆଯାଉ। ପରିବେଶକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଉଥିବା ଆତସବାଜିର ବ୍ୟବହାର କମାଇବା ସହିତ ଶବ୍ଦ ଓ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ମଧ୍ୟ ଆମ ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ।
ବିଶେଷକରି ଯୁବପିଢ଼ି ଏହି ପରମ୍ପରାରୁ ଶିକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଆଦର୍ଶ, ତ୍ୟାଗ, ନ୍ୟାୟପରାୟଣତା ଓ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠାକୁ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନୁସରଣ କରିପାରିଲେ ଏକ ସୁସ୍ଥ, ସୁନ୍ଦର ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ସମାଜ ଗଠନ ସମ୍ଭବ ହେବ।
ରାବଣ ପୋଡ଼ିର ଅଗ୍ନିଶିଖା ଆମକୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥାଏ—ଅଧର୍ମର ଆୟୁଷ୍କାଳ ଯେତେ ଦୀର୍ଘ ହେଉ, ଧର୍ମର ଆଦର୍ଶକୁ ଚିରକାଳ ପାଇଁ ଦମନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଏହି ସନ୍ଦେଶ କେବଳ ଉତ୍ସବର ଗୋଟିଏ ରାତିରେ ସୀମିତ ରହିଗଲେ ଏହାର ସାମାଜିକ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଯିବ।
ଆମକୁ ମନେ ରଖିବାକୁ ହେବ, ରାବଣ କେବଳ ଏକ ପ୍ରତିକୃତି ନୁହେଁ; ଅନ୍ୟାୟ, ଅହଂକାର ଓ ଅମାନବିକତାର ପ୍ରତୀକ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ ରାବଣର ପ୍ରତିକୃତି ଦହନ ସହିତ ନିଜ ମନରେ ଥିବା ଦୁର୍ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂର କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବା ଆବଶ୍ୟକ।
ଆସନ୍ତୁ, ଏହି ରାବଣ ପୋଡ଼ିରେ କେବଳ ରାବଣର ପ୍ରତିକୃତିକୁ ନୁହେଁ, ବରଂ ନିଜ ମନର ଅହଂକାର, ସମାଜର ଅନ୍ୟାୟ, ଦୁର୍ନୀତିର ମନୋଭାବ ଓ ମାନବିକତାର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାର ସଂକଳ୍ପ ନେବା। କାରଣ ପ୍ରକୃତ ବିଜୟାଦଶମୀ ସେହିଦିନ ହେବ, ଯେଉଁଦିନ ଆମ ସମାଜରୁ ଅନ୍ୟାୟ ହାରିବ, ମାନବିକତା ଜିତିବ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷର ହୃଦୟରେ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟର ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହେବ।